Hợp đồng tương lai VN30 là gì? Cách đọc giá và chênh lệch

Hợp đồng tương lai VN30 là thoả thuận mua hoặc bán chỉ số VN30 ở một mức giá chốt hôm nay, thanh toán bằng tiền vào một ngày định trước gọi là ngày đáo hạn. Mỗi điểm chỉ số trong hợp đồng có giá trị 100.000 đồng, và người giao dịch chỉ cần ký quỹ một phần giá trị đó. Đây là sản phẩm phái sinh giao dịch nhiều nhất ở Việt Nam, niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) từ ngày 10/08/2017.

Bài này giải thích cách đọc các con số trên trang Phái sinh VN30: mã hợp đồng, giá, chênh lệch so với chỉ số, hợp đồng mở và lịch đáo hạn. Số liệu ví dụ lấy từ kho của iWinStock, phiên 16/10/2026 và phiên sáng 19/10/2026. Bài chỉ mô tả cơ chế và số liệu đã xảy ra, không phải lời khuyên giao dịch.

Hợp đồng tương lai VN30 hoạt động thế nào

Chỉ số VN30 đo giá của 30 cổ phiếu lớn nhất trên HOSE. Bạn không mua được chính chỉ số, nhưng hợp đồng tương lai cho phép đặt cược vào hướng đi của nó:

• Mua hợp đồng (còn gọi là mở vị thế mua, hay "long"): lời khi giá hợp đồng tăng, lỗ khi giảm.
• Bán hợp đồng (mở vị thế bán, hay "short"): lời khi giá hợp đồng giảm, lỗ khi tăng. Khác với cổ phiếu, bạn bán được mà không cần có sẵn thứ gì trong tay.

Lời lỗ tính bằng điểm nhân 100.000 đồng nhân số hợp đồng. Giá VN30F1M đi từ 1.855,1 lên 1.861,4 điểm là tăng 6,3 điểm, tức một hợp đồng mua lời 630.000 đồng trước phí và thuế, còn một hợp đồng bán lỗ đúng số đó.

Lời lỗ không chờ tới lúc đóng vị thế mới tính. Cuối mỗi phiên, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) tính lại mọi vị thế theo giá thanh toán cuối ngày, rồi chuyển tiền lời lỗ của ngày đó giữa hai bên. Đây là chỗ khác biệt lớn nhất với cổ phiếu: thua lỗ trừ thẳng vào tài khoản ký quỹ ngay trong ngày.

Đọc mã hợp đồng: VN30F1M, F2M, F1Q, F2Q

Ở mọi thời điểm luôn có bốn hợp đồng VN30 cùng giao dịch, khác nhau ở tháng đáo hạn:

Tên VN30F1M là tên theo vị trí, không phải tên của một hợp đồng cố định. Khi hợp đồng tháng gần nhất đáo hạn, tên đó chuyển sang hợp đồng tháng sau. Ngày 15/10/2026 hợp đồng tháng 10 đáo hạn, nên từ phiên 16/10 VN30F1M là hợp đồng tháng 11.

Mỗi hợp đồng còn có mã riêng theo hệ thống giao dịch mới chạy từ ngày 05/05/2025, ví dụ 41I1GB000: 4 là phái sinh, 1 là hợp đồng tương lai, I1 là chỉ số VN30 (I2 là VN100), G là năm 2026, B là tháng 11. Hợp đồng cũ trước ngày đó mang mã dạng VN30F2512, tức tháng 12 năm 2025.

Gần như toàn bộ giao dịch dồn vào hợp đồng tháng gần nhất. Từ đầu năm 2026 tới phiên 16/10/2026, VN30F1M chiếm khoảng 98,6% khối lượng của bốn hợp đồng VN30. Các hợp đồng xa có những phiên chỉ khớp vài hợp đồng, nên giá của chúng nhảy mạnh mà không nói lên nhiều điều.

Ngoài VN30 còn có hợp đồng tương lai chỉ số VN100, niêm yết từ tháng 10/2025. Thanh khoản của nó rất thấp: hợp đồng tháng gần nhất bình quân chỉ khoảng 80 hợp đồng một phiên.

Chênh lệch giữa hợp đồng và chỉ số là gì

Chênh lệch (tiếng Anh là basis) là giá hợp đồng trừ đi chỉ số VN30 ở cùng thời điểm, tính bằng điểm. Lúc 11:30 ngày 19/10/2026, VN30F1M ở 1.861,4 điểm còn chỉ số VN30 ở 1.853,81 điểm, nên chênh lệch là +7,59 điểm.

• Chênh lệch dương: hợp đồng đang cao hơn chỉ số. Người mua hợp đồng đang trả giá cao hơn giá trị hiện tại của rổ.
• Chênh lệch âm: hợp đồng thấp hơn chỉ số.

Chênh lệch dao động quanh 0 vì hai lý do. Thứ nhất, ở ngày đáo hạn hợp đồng thanh toán theo chính chỉ số, nên giá hợp đồng buộc phải tiến về giá trị chỉ số khi ngày đó tới gần. Thứ hai, khi chênh lệch quá xa thì có người mua bán đồng thời rổ cổ phiếu và hợp đồng để hưởng phần chênh, đẩy hai giá lại gần nhau.

Ở Việt Nam chênh lệch thường âm hơn là dương. Đo trên chênh lệch cuối phiên của VN30F1M:

Năm 2022, năm thị trường giảm mạnh, chênh lệch âm ở gần bốn phần năm số phiên. Một lý do thường được nhắc là người nắm cổ phiếu dùng hợp đồng bán để phòng hộ khi thị trường xấu, kéo giá hợp đồng xuống dưới chỉ số. Bảng trên chỉ cho thấy điều đã xảy ra, không cho biết chênh lệch sẽ đi về đâu.

Chênh lệch thay đổi thế nào khi gần đáo hạn

Đo từ năm 2023, khoảng cách tuyệt đối giữa giá đóng cửa VN30F1M và chỉ số VN30 (trung vị):

Tuần cuối trước đáo hạn, chênh lệch hẹp lại rõ. Nhưng ngay ngày đáo hạn nó lại rộng ra, và lý do nằm ở cách tính giá thanh toán:

Giá thanh toán cuối cùng không phải giá đóng cửa của chỉ số VN30. Theo Quyết định 61/QĐ-VSD ngày 16/05/2022 của VSDC, giá này là bình quân các giá trị của chỉ số VN30 trong 30 phút cuối của ngày giao dịch cuối cùng (15 phút khớp lệnh liên tục và 15 phút khớp lệnh định kỳ đóng cửa), sau khi bỏ 3 giá trị cao nhất và 3 giá trị thấp nhất của phần khớp liên tục. Vì vậy hợp đồng tiến về con số bình quân đó, còn chỉ số đóng cửa có thể lệch khỏi nó vài điểm. So hợp đồng với giá đóng cửa của chỉ số ở ngày đáo hạn sẽ thấy một khoảng chênh mà thực ra không ai được hưởng.

Trên trang Phái sinh VN30, biểu đồ "Chênh lệch trung vị theo số ngày còn tới đáo hạn" vẽ đúng phép đo này trên khoảng lịch sử bạn đang xem.

Ngày đáo hạn và chuyển kỳ

Ngày giao dịch cuối cùng là thứ Năm thứ ba của tháng đáo hạn. Nếu hôm đó là ngày nghỉ thì lùi về ngày làm việc liền trước. Hợp đồng thanh toán bằng tiền vào ngày làm việc kế tiếp; không ai phải giao hay nhận cổ phiếu.

Người muốn giữ vị thế qua ngày đáo hạn phải chuyển kỳ: đóng vị thế ở hợp đồng sắp đáo hạn và mở vị thế mới ở hợp đồng tháng sau. Lần chuyển kỳ tháng 10/2026 hiện rõ trên số hợp đồng mở:

Trong một tuần, vị thế dời gần hết từ hợp đồng sắp đáo hạn sang hợp đồng kế tiếp. Biểu đồ hợp đồng mở trên trang phái sinh cho thấy cùng hình dạng đó ở mọi kỳ.

Phiên đáo hạn thường có khối lượng lớn. Ngày 15/10/2026, hợp đồng tháng 10 khớp 165.491 hợp đồng trong ngày cuối cùng của nó, và chỉ số VN30 phiên đó giảm 0,47%. Trang phái sinh liệt kê đủ 111 phiên đáo hạn từ năm 2017, kèm mức tăng giảm của VN30 và khối lượng, để bạn tự xem các phiên đó đã diễn ra thế nào.

Hợp đồng mở là gì

Hợp đồng mở (open interest) là số hợp đồng vẫn đang được nắm giữ cuối phiên, chưa đóng vị thế. Mỗi hợp đồng mở luôn có một bên mua và một bên bán, nên con số này đếm số cặp chứ không đếm số người.

Cuối phiên 16/10/2026, VN30F1M (hợp đồng tháng 11) có 29.169 hợp đồng mở, tăng 4.953 so với phiên trước.

Hai con số cần đọc cùng nhau:

• Khối lượng đếm số hợp đồng khớp trong phiên, kể cả những lệnh mở rồi đóng ngay trong ngày.
• Hợp đồng mở đếm số hợp đồng còn giữ qua đêm.

Phiên 16/10/2026 khớp 190.945 hợp đồng VN30F1M trong khi hợp đồng mở chỉ 29.169, tức phần lớn giao dịch là mở và đóng trong cùng một phiên.

Hợp đồng mở chỉ chốt sau khi phiên kết thúc. Trong giờ giao dịch, trang phái sinh hiện con số của phiên đã đóng gần nhất và ghi rõ ngày.

Ký quỹ và đòn bẩy

Khi mở một hợp đồng, bạn không trả toàn bộ giá trị mà chỉ nộp ký quỹ ban đầu. Theo tệp của VSDC áp dụng từ ngày 16/10/2026, tỷ lệ này là 17% giá trị hợp đồng. Công ty chứng khoán thường thu cao hơn mức của VSDC, nên tỷ lệ bạn thực sự nộp phụ thuộc vào công ty của bạn.

Ví dụ với giá VN30F1M 1.861,4 điểm:

• Giá trị một hợp đồng: 1.861,4 × 100.000 = 186,14 triệu đồng.
• Ký quỹ ban đầu theo tỷ lệ 17% của VSDC: khoảng 31,6 triệu đồng.

Ký quỹ khoảng 31,6 triệu mà chịu lời lỗ của 186 triệu, tức đòn bẩy gần 6 lần. Giá hợp đồng đi ngược 1% (khoảng 18,6 điểm) là mất khoảng 1,86 triệu đồng, gần 6% số tiền ký quỹ. Khi khoản lỗ làm tài sản ký quỹ không còn đủ, công ty chứng khoán yêu cầu nộp thêm, và nếu không nộp kịp thì vị thế có thể bị đóng. Khoản lỗ có thể lớn hơn số tiền đã ký quỹ.

Giá mỗi phiên chỉ được dao động trong ±7% quanh giá tham chiếu, tức giá thanh toán cuối ngày của phiên trước.

Phí, thuế và giờ giao dịch

Mỗi lượt giao dịch chịu các khoản sau, theo Thông tư 101/2021/TT-BTC và Thông tư 87/2026/TT-BTC:

• Phí của sở: 2.700 đồng mỗi hợp đồng mỗi chiều.
• Phí bù trừ của VSDC: 2.550 đồng mỗi hợp đồng khớp, áp dụng từ ngày 05/05/2025 thay cho phí giữ vị thế qua đêm trước đây.
• Phí môi giới của công ty chứng khoán, mỗi nơi một mức.
• Thuế thu nhập cá nhân: 0,1% nhân với giá trị chuyển nhượng, tính trên từng lần chuyển nhượng. Giá trị chuyển nhượng ở đây không phải giá trị hợp đồng, mà bằng giá × 100.000 × số hợp đồng × tỷ lệ ký quỹ ban đầu của VSDC rồi chia 2.

Với một hợp đồng ở 1.861,4 điểm, phần thuế mỗi lần chuyển nhượng khoảng 186,14 triệu × 17% ÷ 2 × 0,1%, tức khoảng 15.800 đồng.

Phái sinh mở cửa sớm hơn cổ phiếu: phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa từ 08:45, khớp liên tục 09:00 tới 11:30 và 13:00 tới 14:30, khớp lệnh định kỳ đóng cửa 14:30 tới 14:45.

Khối ngoại trên thị trường phái sinh

Nhà đầu tư nước ngoài giao dịch hợp đồng tương lai VN30 như trên thị trường cổ phiếu, và số liệu mua bán ròng của họ được công bố mỗi phiên. Phiên 16/10/2026, khối ngoại mua ròng 1.851 hợp đồng VN30, khoảng 345 tỷ đồng, trong khi trên sàn cổ phiếu họ bán ròng khoảng 179 tỷ đồng ở 30 mã thuộc rổ VN30.

Hai chiều ngược nhau như vậy không hiếm. Một nhà đầu tư có thể vừa bán cổ phiếu vừa mua hợp đồng, hoặc dùng hợp đồng để phòng hộ cho danh mục cổ phiếu, nên đọc riêng một bên dễ hiểu sai. Trang phái sinh đặt hai con số cạnh nhau cho 1, 5 và 20 phiên. Cách đọc số liệu khối ngoại trên sàn cổ phiếu ở bài giao dịch khối ngoại.

Câu hỏi thường gặp

VN30F1M và VN30F2611 có phải hai thứ khác nhau?

Không, nếu cùng chỉ hợp đồng tháng 11 năm 2026. VN30F1M là tên theo vị trí (tháng gần nhất), còn mã dạng VN30F2611 là cách gọi theo tháng đáo hạn của hệ thống cũ. Từ ngày 05/05/2025 mã chính thức có dạng 41I1GB000.

Vì sao giá hợp đồng khác chỉ số VN30?

Vì hợp đồng là giá cho một ngày trong tương lai, chịu ảnh hưởng của cung cầu trên chính thị trường phái sinh. Khoảng khác đó là chênh lệch, và nó thường thu hẹp khi ngày đáo hạn tới gần.

Chênh lệch âm có nghĩa là thị trường sắp giảm không?

Không có nghĩa như vậy. Chênh lệch âm chỉ nói rằng lúc đó hợp đồng thấp hơn chỉ số. Các năm 2020, 2023 và 2025 chỉ số VN30 tăng 21,8%, 12,6% và 51,0% (đo trên giá đóng cửa cuối năm), mà chênh lệch trung vị của cả ba năm vẫn âm.

Giữ hợp đồng tới ngày đáo hạn thì sao?

Hợp đồng tự đóng và thanh toán bằng tiền theo giá thanh toán cuối cùng, tức bình quân chỉ số VN30 trong 30 phút cuối sau khi bỏ các giá trị cao nhất và thấp nhất. Không có cổ phiếu nào được giao.

Cần bao nhiêu tiền để giao dịch một hợp đồng?

Ở giá khoảng 1.860 điểm và tỷ lệ 17% của VSDC, ký quỹ ban đầu khoảng 31,6 triệu đồng một hợp đồng, chưa kể phần công ty chứng khoán thu thêm và tiền dự phòng cho biến động giá. Vì lời lỗ được trừ hằng ngày, tài khoản chỉ vừa đủ ký quỹ sẽ bị yêu cầu nộp thêm ngay khi giá đi ngược.